Zoëlho, op naar een bewuste levensstijl.

Melatonine

 

          Laatste bijwerking : 2022.7.2

 

Het hormoon van de nacht.

 

Melatonine is een natuurlijk hormoon dat in de hersenen door de pijnappelklier (epifyse, endocrien systeem), met behulp van het enzym hydroxyindol-O-methyltransferase, wordt aangemaakt en 's nacht vrijkomt in het organisme.

 

Melatonine wordt aangemaakt uit het aminozuur tryptofaan in aanwezigheid van Ca, Mg, Zn en vitaminen B3, B6 en B9, centraal in de epifyse (cyclisch) en lokaal (niet cyclisch) in de mitochondria van elke cel. :

 

 

Tryptofaan   >   5-OH-Tryptofaan (5-HTP)   >   5-OH-Tryptamine (= serotonine)   >  + Acetyl Coenzym A  >  Melatonine

 

 

 

In de hersene hangt de synthese van serotonine af van de hoeveelheid tryptofaan dat door de bloed-hersenbarrière geraakt. Andere aminozuren kunnen echter met tryptofaan in competitie gaan en de doorgang hinderen.

 

Eenmaal in de hersenen wordt tryptofaan gehydroxyleerd tot 5-hydroxytryptofaan (5-HTP) met de hulp van het enzym tryptofaanhydroxylase, vervolgens gedecarboxyleerd tot serotonine.

 

 

Melatonine wordt aangemaakt uit serotonine. Deze synthese gedurende de nacht hangt echter af van de synthese van SAMe overdag (zie : "Methylcyclus") en er bestaat een omgekeerd evenredig fysiologisch evenwicht tussen SAMe en melatonine. Zo verhoogt tijdens de nacht het gehalte melatonine terwijl het gehalte SAMe laag blijft. En omgekeerd, gedurende de dag stijgt het SAMe-gehalte en verlaagt de melatonine-spiegel.

 

Indien er zich gedurende de dag een vermindering van de synthese van SAMe voordoet, dan zal onvermijdelijk de nachtelijke synthese van melatonine onvoldoende zijn.

 

Hoeveel wordt aangemaakt hangt immers af van verschillende factoren :

 

      • (dag)licht en alcoholgebruik zijn remmende factoren.

      • de leeftijd want de melatonineproductie daalt op een natuurlijke wijze bij het ouder worden : vandaar het idee dat melatonine een verjongingshormoon zou zijn.

      • suppletie.

 

 

 

Overzicht inhoud :

 

Rol in het organisme

 

Opletten

 

Praktisch

 

Inhoud :

Rol in het organisme :            Top

 

Melatonine speelt een belangrijke rol in :

 

 

      • melatonine wordt vaak voorgesteld als een mirakelmiddel voor slapeloosheid, jetlag (zie : "Praktisch"), depressie en veroudering, maar is dat zo ? Er is wel bevestiging voor haar weldoend effect voor reizigers die worden geconfronteerd met jetlag (minstens 0.5mg kort voor het slapengaan op de eerste reisdag en enkele dagen na de aankomst op de plaats van bestemming).

       

      • melatonine is geen slaaphormoon maar treedt op als neuronbeschermer dankzij haar antioxidant-eigenschappen (radicaalvanger), wat de slaap bevordert. Na hun soms overmatige stimulatie overdag hebben neuronen deze bescherming nodig om een progressieve destructie (degeneratie) te voorkomen door geoxideerde vrije radicalen die op een natuurlijke wijze vrijkomen in de respiratieketen (energie-aanmaak).

       

      • melatonine is maar een schakel in de vorming door de pijnappelklier van het hormoon valentonine (VLT), het echte slaaphormoon.

       

      1. Tryptofaan > Serotonine > Melatonine (MLT) > 6-methoxy-harmalan (6-MH) > valentonine (VLT)

      2.  

      3. In werkelijkheid zijn er dus 3 hormonen betrokken : MLT, 6-MH en VLT. Zij vormen samen het waak/slaap systeem, dat vanaf 22u het psychisch en vegetatief leven van het organisme gedurende 24 uren regelt.

      1.  

        • 's avonds (vanaf 22u) en 's nachts stijgt de hersenconcentratie (nucleus suprachiasmaticus) van VLT en overheerst deze van 6-MH. VLT, door allosterische activatie (= agonist) van de

          • 5-HT serotoninerge receptoren : verlaagt de waakzaamheid, de bloeddruk, het hartritme

          • D1 en D2 dopaminerge receptoren : zorgt voor spierontspanning.

       

        • 's morgens (vanaf 6u) : daar de eliminatie van VLT veel sneller gaat dan die van 6-MH, zal in enkele minuten de concentratie van 6-MH overheersen.

       

        • overdag overheerst dus het 6-MH. Tegenover VLT vertoont 6-MH exact tegenovergestelde farmacologische eigenschappen. 6-MH is

          • een antagonist van de 5-HT serotoninerge receptoren en verhoogt hierdoor de waakzaamheid, de bloeddruk, het hartritme en

          • een antagonist van de D1 en D2 dopaminerge receptoren wat zorgt voor spierspanning.

 

Enkel de plasmaconcentratie van melatonine is meetbaar. Melatonine is daarom de marker van de synthese van de 3 hormonen betrokken bij het slaap/waak-systeem. Haar concentratie wordt best vanaf 1u 's nachts gemeten en het resultaat is een maat voor de endocriene functie van de pijnappelklier.

 

Een verstoorde endocriene functie van de pijnappelklier ligt aan de basis van meerdere neurologische aandoeningen. Een onvoldoende vrijstelling van de 3 hormonen MLT, 6-MH en VLT kan leiden tot slaapstoornissen, depressie, neurologische stoornissen zoals migraine, neuro-degeneratieve aandoeningen zoals Parkinson en Alzheimer... Een excessieve vrijstelling ervan leidt tot psychosen.

 

Noot :Supplementen melatonine kunnen duidelijk helpen migraine-aanvallen te voorkomen .

 

      • hoe belangrijker het opgevangen daglicht (via het oog), hoe meer de systemische productie van melatonine wordt onderdrukt.

        • hoe meer de productie van melatonine overdag wordt onderdrukt, hoe groter haar nachtelijke productie.

          • hoe groter de nachtelijke productie van melatonine, hoe dieper de slaap 's nachts.

 

---> of : hoe sterker het daglicht, hoe dieper de slaap 's nachts.

 

      • de hoeveelheid melatonine in het lichaam daalt met het verouderen. Dat heeft invloed op de slaap, wat de activiteit van de osteoclasten zou stimuleren en de botresorptie zou verhogen (zie : "Osteoporose") .

     

  1.  

 

      • verhoogt de NK cellen productie (Natural Killer, zie : "Immuunrespons")

      • stimuleert de fagocytose.

      • stimuleert de groei van de beenmergcellen (leukocyten, ...).

        • T-helper-cellen bezitten melatonine receptoren.

      • heeft een regenerende werking/neuro-endocrien effect op de thymus en het IS : melatonine verhoogt de vrijstelling van thymuline en T-lymfocyten.

      • werkt immuunstimulerend bij kankerbehandeling : het zou zelf geen antitumorale eigenschappen bezitten maar zou de patiënt veeleer beschermen tegen de toxiciteit van de gebruikte chemotherapie. Melatonine vertoont inderdaad bij hormoongevoelige kankers (bv. borstkanker ) een sterk antioestrogeen effect en zou de respons op chemotherapie versterken. Bij muizen zag men ook dat melatonine de tumorgroei en de celwoekering vertraagde en de vorming van nieuwe bloedvaten (angiogenese) afremde . 's Nachts wanneer de melatonine-vrijstelling piekt, vertraagt de celgroei.

      • heeft effect op de apoptose, de celproliferatie en de angiogenese (dus bij kanker) .

 

 

      • melatonine is een sterkere antioxidant dan bètacaroteen of vitamine C ; het is zelfs 2 x sterker antioxidant dan vitamine E. Daarbij wordt melatonine overal in elke cel door mitochondria lokaal aangemaakt, voor het neutraliseren van door diezelfde mitochondria geproduceerde ROS.

      • melatonine stimuleert de synthese van glutathion, SOD en catalase, andere sterke antioxidanten.

      • een vermindering van de productie  van melatonine met het ouder worden zou verband kunnen hebben met de verouderingspathologie.

 

 

      • een verminderde invloed van melatonine zou een gedeeltelijke verklaring kunnen geven voor de toenemende BPH naarmate mannen ouder worden.

 

  1.  

 

      • melatonine bepaalt de insulineproductie : hoge melatoninewaarden 's nachts beperken de insulineproductie tijdens de slaap ; overdag, wanneer de melatoninestatus laag is, kan de insulineproductie normaal doorgaan (waarschijnlijk verlaagt een verhoogde insulineplasmaconcentratie het niveau van noradrenaline, bekend als de meest belangrijke activator van de melatonine-synthese).

      • bepaalde vormen van diabetes vinden hun oorzaak in dit melatonine-insuline antagonisme : een genetische afwijking zou zorgen voor meer melatonine-receptoren op het celoppervlak van insuline-producerende cellen waardoor de cel gevoeliger wordt voor melatonine wat de insuline-vrijstelling zal afremmen.

 

Opletten :             Top

 

Bij patiënten met :

 

 

Zwangerschap/Borstvoeding :

 

 

Mogelijke interacties met :

 

 

Te verwachten neveneffecten (zie ook de SKP) :

 

 

Praktisch :        Top

 

 

SAMe : (zie : "Methylcyclus")

 

 

 

Melatonine : niet zomaar inslikken : sublinguaal laten smelten of eerst op tablet kauwen.

 

 

Opgelet :

Met de leeftijd slaapt men minder, het is vooral de diepe trage slaap die verandert. Doch bejaarden hebben nogal gemakkelijk de indruk slecht te slapen alhoewel de totale slaapduur normaal of zelfs verlengd is.

 

Noot :

Melatonine heeft geen invloed op het geheugen noch op de cognitieve functies (in tegenstelling tot de benzodiazepines (slaap- en kalmeermiddelen, anxiolytica).

 

 

 

De verschuiving van het dag/nacht ritme wijst op een verstoring van de hormonale balans : melatonine 1 à 2mg, 's avonds juist voor het slapen gaan kan helpen.

 

---> Niet voor baby's (< 5 jaar) : zij moeten eerst nog hun eigen dag/nacht ritme vormen! Vanaf de leeftijd van 3 maanden installeert zich stilaan een goed ritme, zodat het kind begint volledige nachten te slapen.

 

 

 

Licht :

 

 

 

 

De huidige norm voor verlichtingssterkte op het werk is alleen gebaseerd op visuele criteria : kan men voldoende zien ? Nochtans is haar intensiteit te zwak en haar kleuren onaangepast om zich blijvend goed te voelen (= om zijn hormoonproductie te beheren)!

 

 

 

 

Reizen (jetlag) : leer goed met "licht" omgaan!

 

 

 

De opeenvolgende effecten van uurverschillen zijn meer uitgesproken met de leeftijd, volgens het moment in de menstruatiecyclus en volgens de reisrichting van west naar oost  (van de VS naar Europa).

 

Noot :

De firma Lucimed (Villers-le-Bouillet) in Wallonië maakt de "luminette", een soort bril met ingebouwde lichtbron (2 x 4 dioden) en een hologram die de hoeveelheid licht die door de retina gaat sterk verhoogt. Deze bril wordt overdag op het voorhoofd gedragen en laat het gelijktijdig gebruik van een normale bril toe.

 

Top

 

 

 ZOELHO (c) 2006 - 2022, Paul Van Herzele PharmD        Laatste versie : 19/09/2022                     

Disclaimer